Co to jest program współpracy?

Program współpracy to dokument programowy, określający zasady polityki realizowanej przez organ administracji publicznej wobec sektora pozarządowego. Przyjmowanie rocznych programów współpracy z organizacjami pozarządowymi¹ jest, zgodnie z przepisami Ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, obowiązkiem każdej jednostki samorządu terytorialnego (art. 5a ust 1). Ponadto samorządy mogą przyjmować (nieobligatoryjnie) programy wieloletnie. W przypadku administracji rządowej ma ona prawo przyjąć program współpracy na okres od roku do 5 lat.

W samorządach program współpracy jest uchwałą organu stanowiącego jednostki samorządu terytorialnego (np. rady miasta, gminy, powiatu, sejmiku wojewódzkiego) – podstawowym dokumentem, który opisuje zasady współpracy pomiędzy władzami samorządowymi a działającymi na danym terenie organizacjami pozarządowymi.

Przepisy wymagają (art. 5a ust 1), aby przed uchwaleniem program był konsultowany z organizacjami pozarządowymi. Najlepiej zaś gdy jest on tworzony wspólnie przez władze lokalne i sektor pozarządowy. Wprowadzając ustawowy obowiązek konsultowania programu współpracy, do ustawy wpisano, że sposób tych konsultacji musi być opisany w przyjmowanym przez radę dokumencie (art. 5a ust 4 pkt 10).

Innym wymogiem, który również będzie miał wpływ na powstawanie programu współpracy jest możliwość tworzenia rad działalności pożytku publicznego. W przypadku istnienia takiej rady w województwie, powiecie lub gminie program musi być obowiązkowo zaopiniowany przez taką radę. Przyjęcie zasad opiniowania programu współpracy wynika także z nowego obowiązku – przyjęcia przez organ stanowiący uchwały dotyczącej konsultowania aktów prawa miejscowego z organizacjami pozarządowymi (art. 5 ust. 5). Ponieważ wszystkie te uchwały zazębiają się, najprostszym rozwiązaniem wydaje się opisanie zasad konsultacji właśnie w programie współpracy z organizacjami pozarządowymi.

Przyjęte zasady konsultacji będą zależały od lokalnych uwarunkowań. Ważne jest jednak by w sprawie programu współpracy mogli się wypowiedzieć przedstawiciele jak największej liczby lokalnych organizacji.

Projekt programu dla rady/sejmiku będzie najczęściej przygotowywany w urzędzie, stąd powinność przeprowadzenia takich konsultacji spoczywa na organie wykonawczym (wójcie, burmistrzu, prezydencie, zarządzie powiatu lub województwa). Inną możliwością jest powołanie przez władze lokalne wspólnego zespołu samorządowo-pozarządowego, który będzie miał za zadanie stworzyć program współpracy.

W dalszej części prac nad uchwałą jest ona dyskutowana w komisjach rady lub sejmiku, które opiniują ją i mogą wnioskować o wprowadzanie poprawek. Wreszcie dokument trafia na sesję, gdzie – po ewentualnej dyskusji – musi uzyskać większość w głosowaniu. Dopiero po przejściu całej procedury, program wchodzi w życie, wyznaczając reguły współpracy samorządu z trzecim sektorem na kolejny rok.

Przepisy wymagają, by roczny program współpracy był uchwalony do 30 listopada roku poprzedzającego okres obowiązywania programu (art. 5a ust.1). Oznacza to, że prace nad programem należy zaplanować tak, aby korespondował on z pracami nad budżetem samorządu. Program powinien stanowić wytyczną przy opracowywaniu budżetu, a nawet zawierać konkretne kwoty, które dany samorząd chce w następnym roku przeznaczyć na realizację zadań publicznych przez organizacje pozarządowe.

Ustawa przewiduje także co program powinien zawierać (art. 5a ust 4.). Muszą się w nim znaleźć następujące elementy:

cel główny i cele szczegółowe,
zasady współpracy,
zakres przedmiotowy,
formy współpracy,
priorytetowe zadania publiczne,
okres realizacji programu,
sposób realizacji programu,
wysokość środków planowanych na realizację programu,
sposób oceny realizacji programu,
informację o sposobie tworzenia programu oraz o przebiegu konsultacji,
tryb powoływania i zasady działania komisji konkursowych do opiniowania ofert w otwartych konkursach ofert.

W razie nie uchwalenia programu, każdy podmiot, który ma interes prawny w jego uchwaleniu (organizacja pozarządowa działająca na terenie danej jednostki samorządu) może – po bezskutecznym wezwaniu do uchwalenia programu – zaskarżyć jego brak do sądu administracyjnego (art. 101 a Ustawy o samorządzie gminnym, art. 88 Ustawy o samorządzie powiatowym, art. 91 Ustawy o samorządzie województwa)².

Władze wykonawcze jednostek samorządu terytorialnego nie tylko odpowiadają za przygotowanie programu współpracy i jego realizację. Mają także obowiązek (art. 5a ust 3) przedłożyć organowi stanowiącemu (radzie, sejmikowi) sprawozdanie z realizacji programu współpracy za rok poprzedni. Muszą to zrobić nie później niż do 30 kwietnia każdego roku. Ponad to mają obowiązek opublikowania tego sprawozdania w Biuletynie Informacji Publiczne. Również do 30 kwietnia każdego roku.

Ustawa o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie przewiduje także możliwość uchwalania przez samorządy wieloletnich programów współpracy (art. 5a ust. 2), przy czym ustawa nie określa, ile lat mogą obowiązywać programy uchwalane przez samorząd.

W przypadku organów administracji rządowej mogą one przyjmować programy współpracy na okres od roku do 5 lat, jednak nie jest to działanie obligatoryjne. W przypadku przyjęcia programu współpracy, zarówno jego zawartość, jak i zasady przygotowywania są analogiczne jak dla samorządów. Organy administracji rządowej są zobowiązane do ogłaszania rocznego sprawozdania z realizacji programu współpracy w Biuletynie Informacji Publicznej do 30 kwietnia każdego roku (art. 5b ust. 3).

***

1 W wielu miejscach Ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie występuje sformułowanie „organizacje pozarządowe i podmioty, o których mowa w art. 3, ust. 3”. Ustawodawca wyróżnił w ten sposób organizacje kościelne oraz stowarzyszenia jednostek samorządu terytorialnego (j.s.t.). W świetle tej ustawy mają one te same prawa i obowiązki, co organizacje pozarządowe. Stąd w niniejszym tekście termin organizacje pozarządowe obejmuje również organizacje kościelne i stowarzyszenia j.s.t.

poradnik dla ...

administracja.ngo.pl