administracja.ngo.pl

Starosta powiatu lub prezydent miasta na prawach powiatu nadzoruje działalność stowarzyszeń, które mają siedzibę na terenie jego powiatu lub miasta. Nie dotyczy to stowarzyszeń jednostek samorządu terytorialnego, które podlegają kontroli właściwego wojewody (art. 8 ust 5 Prawa o stowarzyszeniach).

Starosta sprawuje również kontrolę nad fundacjami, które korzystają ze środków publicznych na terenie jego powiatu (art. 15 a Ustawy o fundacjach).

Uprawnienia kontrolne starosty lub prezydenta rozpoczynają się już w czasie procedury rejestracyjnej stowarzyszenia: sąd rejestrowy doręcza staroście lub prezydentowi odpis wniosku o rejestrację stowarzyszenia wraz z załącznikami (listą założycieli i protokołem wyboru komitetu założycielskiego, statutem stowarzyszenia). Organ nadzoru (starosta lub prezydent) ma prawo wyrazić swoje stanowisko w sprawie tego wniosku w terminie 14 dni oraz złożyć wniosek o dopuszczenie go do udziału w postępowaniu rejestrowym (art. 13 ust. 2 Prawa o stowarzyszeniach).

Nadzór nad stowarzyszeniami reguluje rozdział 3 ustawy Prawo o stowarzyszeniach w art. 25 – 32.

Starosta lub prezydent ma prawo żądać dostarczenia przez zarząd stowarzyszenia w wyznaczonym terminie odpisów uchwał walnego zgromadzenia oraz żądać od władz stowarzyszenia niezbędnych wyjaśnień (art. 25). Żądanie udzielenia wyjaśnień może być skierowane do każdego organu stowarzyszenia, natomiast żądanie nadesłania uchwał powinno zostać skierowane do zarządu. Zakres wyjaśnień, jakie zobowiązane są udzielić władze stowarzyszenia, nie został sprecyzowany. W wypadku nieudzielania wyjaśnień lub nienadesłania odpisów uchwał walnego zgromadzenia starosta lub prezydent może zwrócić się do sądu o ukaranie stowarzyszenia grzywną do 5 tys. zł. Sąd może ukarać grzywną stowarzyszenie, a nie członków władz stowarzyszenia.

Należy zwrócić uwagę, iż starosta lub prezydent może żądać dostarczenia wyłącznie odpisów uchwał walnego zebrania członków. Przepis ten nie dotyczy uchwał innych władz stowarzyszenia. Żądanie to może zostać skierowane tylko do zarządu stowarzyszenia. Natomiast niezbędnych wyjaśnień starosta lub prezydent może żądać od wszystkich władz stowarzyszenia. Starosta lub prezydent może zwrócić się o dostarczenie odpisów uchwał innych władz niż walne zgromadzenie, ale nie jest to żądanie wiążące dla stowarzyszenia i niedostarczenie tych uchwał nie może skutkować nałożeniem grzywny na stowarzyszenie.

Jeśli starosta lub prezydent stwierdzi, że działalność stowarzyszenia jest niezgodna z prawem lub narusza postanowienia statutu organizacji, może:

• wystąpić do władz stowarzyszenia o usunięcie nieprawidłowości w wyznaczonym terminie,
• udzielić ostrzeżenia władzom stowarzyszenia
• oraz wystąpić do sądu o:
• • udzielenie upomnienia władzom stowarzyszenia,
  • uchylenie niezgodnej z prawem lub statutem uchwały stowarzyszenia,
  • rozwiązanie stowarzyszenia, jeżeli jego działalność wykazuje rażące lub uporczywe naruszanie prawa albo postanowień statutu i nie ma warunków do przywrócenia działalności zgodnej z prawem lub statutem.

Starosta lub prezydent może także wnioskować o zawieszenie w czynnościach zarządu stowarzyszenia (art. 29 ust 2 Prawa o stowarzyszeniach).

Jeżeli stowarzyszenie nie ma zarządu zdolnego do działań prawnych (np. część członków zarządu zrezygnowała, a nie powołano nowych) starosta lub prezydent może wnioskować do sądu o ustanowienie kuratora dla stowarzyszenia (art. 30 Prawa o stowarzyszeniach). Zadaniem kuratora jest doprowadzenie do zwołania walnego zebrania członków, aby dokonać wyboru zarządu. Do tego czasu kurator reprezentuje stowarzyszenie i dba o jego sprawy majątkowe.

Starosta lub prezydent może również wnioskować do sądu o rozwiązanie stowarzyszenia, jeżeli liczba członków stowarzyszenia spadła poniżej 15 osób lub stowarzyszenie nie ma zarządu lub komisji rewizyjnej i zdaniem organu nadzoru nie jest możliwe powołanie tych władz w ciągu roku (art. 31 Prawa o stowarzyszeniach).

Nadzór starosty nad fundacjami reguluje art. 12 – 15 Ustawy o fundacjach.

Na wniosek starosty lub prezydenta sąd orzeka o zgodności lub niezgodności działania fundacji z przepisami prawa i statutem fundacji oraz celem, w jakim fundacja została ustanowiona.

Starosta lub prezydent może wystąpić do sądu z wnioskiem o uchylenie uchwały zarządu fundacji, pozostającej w rażącej sprzeczności z jej celem albo statutem lub przepisami prawa. Może jednocześnie zwrócić się do sądu o wstrzymanie wykonania uchwały do czasu rozpoznania sprawy przez sąd.

Jeżeli działanie zarządu fundacji w istotny sposób narusza przepisy prawa lub statutu, albo jest niezgodne z celem fundacji, starosta lub prezydent może wyznaczyć odpowiedni termin do usunięcia uchybień lub domagać się zmiany zarządu w wyznaczonym terminie (art. 14 Ustawy o fundacjach). W razie bezskutecznego upływu wyznaczonego terminu lub dalszego uporczywego działania zarządu w sposób niezgodny z prawem, statutem lub celami fundacji – starosta lub prezydent może wystąpić do sądu z wnioskiem o zawieszenie zarządu fundacji i wyznaczenie zarządcy przymusowego.